1-dars: Python tanishuv
Dars
Davomiyligi: 90 daqiqa Maqsad: Talaba Python tarixi, o'rnatish, REPL va birinchi dasturni bilishi kerak.
1. Python nima?
Python — 1991-yilda Guido van Rossum yaratgan dasturlash tili.
Nom — Monty Python (komediya guruhi) sharafiga.
Maqsadi: o'qish oson, yozish tez kod.
2. Python qayerda?
Mashhur kompaniyalar: Google, Facebook, Instagram, Spotify, Netflix, NASA.
3. Python va C farqi
| Aspekt | C | Python |
|---|---|---|
| Tur | Statik (int x = 5) | Dinamik (x = 5) |
| Sintaksis | ;, {} | Indentatsiya |
| Compile | Ha (gcc) | Yo'q (interpret) |
| Tezlik | Juda tez | Sekin |
| Memory | Qo'lda (malloc/free) | Avtomatik (GC) |
| Pointer | Ha | Yo'q |
| Yozish vaqti | Uzoq | Tez |
| Kutubxonalar | Cheklangan | Cheksiz |
Misol — Hello World:
C:
#include <stdio.h>
int main(void) {
printf("Salom\n");
return 0;
}Python:
print("Salom")1 qator! Compile kerak emas.
4. Python o'rnatish
macOS
$ python3 --version
Python 3.11.5Bor (Mac'da python3). Yo'q bo'lsa: brew install python3.
Linux
$ python3 --versionYo'q bo'lsa: sudo apt install python3.
Windows
python.org/downloads→ yuklab oling- O'rnatishda "Add to PATH" belgilang
python --versioncmd'da
Python 2 vs 3
Python 3 ishlating. Python 2 — eski, qo'llab-quvvatlanmaydi.
python3 — Mac/Linux'da. python — Windows'da odatda 3.
5. REPL — Read-Eval-Print Loop
Interaktiv Python:
$ python3
Python 3.11.5
>>> print("Salom")
Salom
>>> 2 + 3
5
>>> name = "Akmal"
>>> print(name)
Akmal
>>> exit()>>> — prompt. Yozasiz va darrov natijani ko'rasiz.
Chiqish: exit() yoki Ctrl+D.
6. Birinchi .py fayl
hello.py:
print("Salom dunyo!")Ishga tushirish:
$ python3 hello.py
Salom dunyo!Compile yo'q — to'g'ridan-to'g'ri.
7. Comment
# Bitta qator izoh
"""
Ko'p qatorli
izoh
(aslida string, lekin ishlatiladi)
"""C: // va /* */.
8. print() — chiqarish
print("Salom")
print("Salom", "dunyo") # bo'shliq qo'shiladi
print("a", "b", sep="-") # 'a-b'
print("Hello", end="") # \n yo'q
print() # bo'sh qator
print(2 + 3) # 5
print("Yosh:", 25) # "Yosh: 25"C: printf("...\n").
9. input() — kirish
name = input("Ismingiz: ")
print("Salom,", name)Ismingiz: Akmal
Salom, Akmalinput doim string qaytaradi
yosh = input("Yosh: ")
# yosh = "25" (string!)
yosh = int(input("Yosh: "))
# yosh = 25 (int)C: scanf. Python — to'g'ridan-to'g'ri.
10. Indentatsiya
C'da:
if (x > 5) {
printf("Katta\n");
}Python'da:
if x > 5:
print("Katta"){} o'rniga indentatsiya (4 bo'shliq). Majburiy.
if x > 5:
print("Katta") # if ichida
print("Doim") # if dan tashqariIndentatsiya
Python — indentatsiya majburiy. Aralashtirib tab va bo'shliq ishlatmang.
VS Code — Tab → 4 bo'shliq (avtomatik).
11. Statement va qator
C'da:
int x = 5;
int y = 10;Python'da:
x = 5
y = 10; yo'q. Lekin bir qatorda:
x = 5; y = 10 # ishlaydi, lekin uslub yomon12. Operator
Aksariyat operatorlar — C bilan bir xil:
# Arithmetic
+ - * /
** # daraja (C'da ^ — XOR!)
% # qoldiq
// # butun bo'lish
# Comparison
== != > < >= <=
# Logical
and or not # &&, ||, ! emas!
# Assignment
= += -= *= /=13. Birinchi misol
# kalkulyator.py
a = float(input("Birinchi raqam: "))
b = float(input("Ikkinchi raqam: "))
op = input("Operator (+,-,*,/): ")
if op == "+":
print(a + b)
elif op == "-":
print(a - b)
elif op == "*":
print(a * b)
elif op == "/":
if b == 0:
print("Nolga bo'lib bo'lmaydi")
else:
print(a / b)
else:
print("Noma'lum operator")C versiyasi (4-oydagi) bilan taqqoslang — juda qisqaroq.
14. Type — type() funksiyasi
x = 5
print(type(x)) # <class 'int'>
y = 3.14
print(type(y)) # <class 'float'>
z = "Akmal"
print(type(z)) # <class 'str'>
w = True
print(type(w)) # <class 'bool'>Python avtomatik aniqlaydi.
15. F-strings (formatlash)
name = "Akmal"
age = 22
# Eski usul
print("Salom, " + name + "! Yoshi: " + str(age))
# F-string (eng yaxshi)
print(f"Salom, {name}! Yoshi: {age}")
# .format()
print("Salom, {}! Yoshi: {}".format(name, age))F-string — f"...". Eng oson va eng tezkor.
16. None — Python NULL
x = None
if x is None:
print("Bo'sh")C: NULL. Python: None.
17. True/False
a = True
b = False
# Pythonda 1 va 0 emas
if a:
print("Rost")Boolean — bosh harf!
18. To'liq dastur
# tanishuv.py
print("=== Tanishuv ===")
name = input("Ismingiz: ")
age = int(input("Yoshingiz: "))
city = input("Shahringiz: ")
print()
print(f"Salom, {name}!")
print(f"Sen {age} yoshda ekansan va {city}da yashaysan.")
if age >= 18:
print("Sen kattalarsan")
else:
print("Sen yoshsan")
birth_year = 2026 - age
print(f"Tug'ilgan yiling: {birth_year}")19. VS Code'da Python
- Python extension o'rnating
- Pastki qismda Python interpreter tanlang
Runtugmasi yoki F5
Yoki terminal:
$ python3 hello.py20. Common pitfalls
1. Indentatsiya
if x > 5:
print("xato") # XATO — indentatsiya kerak2. = va ==
if x = 5: # XATO
if x == 5: # To'g'ri3. : unutish
if x > 5
print("...") # XATO — `:` yo'q
if x > 5:
print("...") # To'g'ri4. and/or/not o'rniga &&/||/!
if x > 0 && y > 0: # XATO
if x > 0 and y > 0: # To'g'ri5. True/False katta harf
if x == true: # XATO (yo'q)
if x == True: # To'g'riTopshiriqlar
1 — Hello
hello.py — print yozing.
2 — Tanishuv
tanishuv.py — yuqorida berilgan to'liq dastur.
3 — Kalkulyator
calc.py — yuqorida berilgan kalkulyator.
4 — Kvadrat va kub
squares.py:
n = int(input("Raqam: "))
print(f"Kvadrat: {n**2}")
print(f"Kub: {n**3}")
print(f"Ildiz: {n**0.5}")5 — Yosh kalkulator
yosh.py:
year = int(input("Tug'ilgan yil: "))
now = 2026
age = now - year
print(f"Yoshingiz: {age}")
print(f"Kunlar: {age * 365}")
print(f"Soatlar: {age * 365 * 24}")6 — BMI
bmi.py:
weight = float(input("Vazn (kg): "))
height = float(input("Bo'y (m): "))
bmi = weight / (height ** 2)
print(f"BMI: {bmi:.2f}")
if bmi < 18.5:
print("Vazn yetishmaydi")
elif bmi < 25:
print("Normal")
elif bmi < 30:
print("Ortiqcha vazn")
else:
print("Semizlik")7 — REPL bilan tajriba
Terminal'da python3 yoki python ochib, quyidagilarni sinab ko'ring:
>>> 2 + 3
>>> 10 / 3
>>> 10 // 3
>>> 10 % 3
>>> 2 ** 10
>>> "Akmal" + " " + "Karimov"
>>> "Salom" * 3
>>> True and False
>>> True or False
>>> not TrueHar birining natijasini daftarga yozing.
8 — Print formatlash
format.py:
pi = 3.14159265358979
print(f"{pi}")
print(f"{pi:.2f}")
print(f"{pi:.5f}")
print(f"{pi:10.2f}")
print(f"{pi:<10.2f}|")
print(f"{pi:>10.2f}|")
n = 42
print(f"{n:5d}")
print(f"{n:05d}")
s = "Akmal"
print(f"{s:10}|")
print(f"{s:<10}|")
print(f"{s:>10}|")
print(f"{s:^10}|")9 — C va Python taqqoslash
Daftarga 5 ta dastur uchun C va Python versiyalarini taqqoslang:
- Hello World
- O'rtacha
- Faktorial
- Tub son tekshirish
- Kalkulyator
Qaysi til qisqaroq? Necha qator?
10 — GitHub
Yangi repo: python-darslari
$ mkdir python-darslari
$ cd python-darslari
$ git init
$ # fayllar
$ git add . && git commit -m "feat: first python files"
$ # GitHub'da yangi repo
$ git remote add origin https://github.com/USER/python-darslari.git
$ git push -u origin mainLug'at
| Termin | Izoh |
|---|---|
| Python | Dasturlash tili (1991) |
| REPL | Interaktiv konsol |
| Indentation | Indentatsiya (4 bo'shliq) |
| Interpreter | Tarjimon (compile yo'q) |
| Dynamic typing | Avtomatik turlar |
| print() | Chiqarish |
| input() | Kirish |
| f-string | f"{name}" |
| None | Bo'sh qiymat |
| True/False | Boolean |
** | Daraja |
// | Butun bo'lish |
| and/or/not | Mantiqiy |