Master IT

Appearance

4-dars: Flowchart va dasturlash mantig'i ​

Dars haqida

Davomiyligi: 90 daqiqa Maqsad: Talaba flowchart (oqim diagrammasi) chizishi, shartli (if-else), siklli (loop) va ketma-ket strukturalarni vizual qila olishi kerak.

1. Flowchart nima? ​

Flowchart (oqim diagrammasi) — algoritmni vizual ko'rsatish vositasi. Shakl va strelka bilan.

Foydalari:

  • Vizual — bir qarashda tushunish oson
  • Hamma tushunadi — dasturchi va biznes odam
  • Hujjatlash — keyinroq qaytadan o'qish oson

2. Flowchart belgilari ​

ShaklVazifasi
Oval / YumaloqBoshlanish (Start) va Tugash (End)
To'rt burchakAmal (action, jarayon)
Romb / OlmosShart (if-else)
ParallelogramInput / Output (kiruvchi / chiquvchi)
StrelkaYo'nalish
Aylanali strelkaSikl (loop)
Doira (kichkina)Bog'lash nuqtasi

3. Eng oddiy flowchart ​

Vazifa: Ikki raqamni qo'shish

4. Shart (Conditional) flowchart ​

Vazifa: Talaba o'tdimi yo'qmi?

5. Ko'p shartli flowchart ​

Vazifa: Ball → harf baho

6. Sikl (Loop) flowchart ​

Vazifa: 1 dan 10 gacha raqamlarni chiqarish

7. Sikl ichida shart ​

Vazifa: 1 dan 20 gacha faqat juft raqamlarni chiqarish

8. Murakkab flowchart: O'rtacha hisoblash ​

9. 3 ta asosiy struktura ​

Sequence — ketma-ket ​

Bitta keyin biri:

1. Qadam
2. Qadam
3. Qadam

Selection — tanlov ​

Shart bo'yicha tanlov:

AGAR shart ROST bo'lsa:
    A qadamni qil
AKS HOLDA:
    B qadamni qil

Iteration — sikl ​

Takrorlash:

TAKRORLA 10 marta:
    A qadamni qil

YOKI:

TOKI shart ROST bo'lsa (while):
    A qadamni qil

10. Asosiy boolean operatorlar ​

Shartlarda logik operatorlar ishlatiladi:

AND (va) ​

Ikki shart ham rost bo'lsa:

IF (yosh >= 18) AND (yosh <= 60):
    PRINT "Ishlash mumkin"
ABA AND B
ROSTROSTROST
ROSTYOLG'ONYOLG'ON
YOLG'ONROSTYOLG'ON
YOLG'ONYOLG'ONYOLG'ON

OR (yoki) ​

Kamida bittasi rost:

IF (soat == 6) OR (soat == 7):
    PRINT "Ertalab"
ABA OR B
ROSTROSTROST
ROSTYOLG'ONROST
YOLG'ONROSTROST
YOLG'ONYOLG'ONYOLG'ON

NOT (emas) ​

Teskari:

IF NOT (ish kuni):
    PRINT "Dam olamiz"
ANOT A
ROSTYOLG'ON
YOLG'ONROST

11. Murakkab shartlar ​

AGAR (yosh >= 18 AND yosh <= 30) AND (ball >= 80 OR tajriba >= 2):
    Qabul qiling

Tarjima: Yoshi 18-30 oralig'ida, VA (ball 80+ YOKI 2+ yil tajriba).

12. Flowchart misoli: Bank ATM ​

13. Flowchart chizish dasturlari ​

Flowchartni qog'ozga chizish — birinchi qadam. Lekin rasmiy hujjatlar uchun maxsus dasturlar:

DasturTavsif
Draw.ioBepul, brauzerda (app.diagrams.net)
LucidchartPulli, professional
Microsoft VisioPulli, Office bilan
MermaidMarkdown'da kod bilan diagramma
CanvaDiagramma shablonlari
ExcalidrawBepul, oddiy uslub

Draw.io — tavsiya

Boshlovchi uchun draw.io eng yaxshi:

  • Bepul
  • O'rnatish kerak emas
  • Google Drive bilan integratsiya
  • Eksport: PDF, PNG, SVG

app.diagrams.net — kiring va boshlang.

14. Mermaid syntax (qisqacha) ​

Bu hujjatdagi diagrammalar — Mermaid bilan chizilgan. Markdown ichida kod yozish:

flowchart TD
    A([Boshla]) --> B[Amal]
    B --> C{Shart?}
    C -->|Ha| D[Natija]
    C -->|Yo'q| E[Boshqa]

Belgilar:

  • [Matn] — to'rt burchak
  • (Matn) — yumaloq
  • ([Matn]) — oval
  • {Matn} — romb (shart)
  • [/Matn/] — parallelogram (input/output)
  • --> — strelka

GitHub'da, GitLab'da, ko'p platformalarda Mermaid ishlaydi.

15. Real misol: Dastur algoritm va flowchart ​

Vazifa: Faktorial topish (5! = 5 × 4 × 3 × 2 × 1 = 120)

Pseudocode ​

INPUT: n
SET result = 1
FOR i FROM 1 TO n:
    SET result = result * i
PRINT result

Flowchart ​

Trace (n = 4) ​

iresultshart
11 × 1 = 1ROST
21 × 2 = 2ROST
32 × 3 = 6ROST
46 × 4 = 24ROST
5—YOLG'ON

Natija: 4! = 24 ✓

16. Flowchart va Pseudocode birga ​

Yaxshi dasturchi ikkalasini ham yozadi:

  1. Avval o'ylab — qog'ozda
  2. Flowchart — vizual qiling
  3. Pseudocode — qadamlarini yozing
  4. Kod — real dasturlash tilida

Darsdagi topshiriqlar ​

Topshiriq 1 — Oddiy flowchart

Tish yuvish uchun flowchart chizing. Quyidagilarni qo'shing:

  • Boshla
  • Cho'tkani oling
  • Pasta surting
  • Tishlarni yuving
  • Kamida 2 daqiqa bo'ldimi? (shart)
  • Og'izni chaying
  • Tugat

Qog'ozda chizing va rasmga oling, yoki draw.io da yarating.

Topshiriq 2 — Yosh shart

Quyidagi vazifa uchun flowchart chizing:

"Yoshni kiriting:

  • 6 dan kichik — Bola
  • 6-17 — Maktab yoshi
  • 18-25 — Yoshlar
  • 26-60 — Kattalar
  • 60+ — Keksa"

Draw.io'da chizing va Drive'ga saqlang.

Topshiriq 3 — Boolean operatorlar

Quyidagi shartlarni AND, OR, NOT ishlatib yozing:

  1. Yoshi 18 dan 30 gacha VA universitetda o'qigan
  2. Toshkentlik YOKI Samarqandlik VA dasturchi
  3. Erkak EMAS (ya'ni ayol)
  4. Hafta oxiri EMAS VA soat 9-17 oralig'ida (ish vaqti)
  5. Tug'ilgan kuni bugun YOKI kecha

Har biri uchun:

  • Mantiqiy ifoda yozing
  • Flowchart belgilari (romb) bilan ko'rsating

Topshiriq 4 — Sikl flowchart

1 dan 100 gacha bo'lgan raqamlardan 5 ga qoldiqsiz bo'linadigan raqamlarni chiqaring.

(5, 10, 15, 20, ..., 100)

Flowchart chizing.

Pseudocode'sini ham yozing.

Topshiriq 5 — Bank ATM

ATM funksionali uchun flowchart yarating:

Imkoniyatlar:

  • PIN kod tasdiqlash (3 marta xato bo'lsa — bloklash)
  • Balans ko'rish
  • Pul olish (limit: 5,000,000 so'm)
  • Pul kiritish
  • O'tkazma
  • Chiqish

To'liq flowchart draw.io'da chizing.

Drive'ga PNG/PDF eksport.

Topshiriq 6 — Faktorial trace

Faktorial flowchart (yuqorida berilgan) uchun n = 6 bilan trace qiling:

Iterationiresultshart
011ROST
12?ROST
............

Yakuniy javob: 6! = ?

Topshiriq 7 — O'z algoritmingiz

Quyidagi muammolardan birini tanlang va flowchart + pseudocode yarating:

  1. Pizza buyurtma (savatga qo'shish, to'lash, yetkazib berish)
  2. Sinov natijasi (savol-javob, ball hisoblash, baho berish)
  3. Sport mashqlari (haftalik reja, dam kunlari)
  4. Yo'qolgan buyumni izlash (masalan, kalit qidirish algoritmi)
  5. Online kurs (talaba qabul → o'qish → imtihon → sertifikat)

Draw.io'da chizing va Drive'ga saqlang.

Topshiriq 8 — Mermaid bilan

Markdown faylda bitta flowchart yarating — Mermaid syntax bilan:

markdown
# Mening flowchartim

```mermaid
flowchart TD
    A([Boshla]) --> B[...]
    ...

Mavzu — o'zingiz tanlang.

VS Code'da Markdown preview bilan ko'rib chiqing.

Drive'ga saqlang: `flowchart.md`

Asosiy tushunchalar (lug'at) ​

TerminQisqacha izoh
FlowchartOqim diagrammasi
OvalBoshla/Tugat
To'rt burchakAmal
RombShart
ParallelogramInput/Output
SequenceKetma-ket struktura
SelectionTanlov struktura
IterationSikl struktura
AND / OR / NOTBoolean operatorlar
True / False (Rost / Yolg'on)Mantiqiy qiymatlar
TraceQadam-baqadam kuzatish
Draw.ioDiagramma chizish vositasi
MermaidMarkdown ichida diagramma

Keyingi dars ​

5-dars: Scratch — tanishuv va birinchi loyiha →

Master IT o'quv markazi — o'qitish rejasi

© 2026