5-dars: Word — jadval, kolontitul va sahifa raqami

Dars haqida

Davomiyligi: 90 daqiqa Maqsad: Talaba jadval yaratishi va formatlashi, sahifa raqamlari, kolontitul (header/footer) qo'shishi, sahifa o'lchami va marginlarini sozlashi kerak.

1. Jadval (Table) nima?

Jadval — qator (rows) va ustun (columns) shaklidagi ma'lumotni tartiblash.

┌────────────┬──────────┬──────────┐
│ Ism        │ Yosh     │ Shahar   │
├────────────┼──────────┼──────────┤
│ Akmal      │ 22       │ Toshkent │
│ Aziza      │ 19       │ Samarqand│
│ Botir      │ 25       │ Buxoro   │
└────────────┴──────────┴──────────┘

Kim ishlatadi:

• Hisobot, statistika
• Talabalar ro'yxati
• Narxlar prays-listi
• Ish jadvali

2. Jadval qo'shish

Yo'l 1 — Grid tanlash:

1. Kursorni jadval joylashtirilishi kerak bo'lgan joyga qo'ying
2. Insert → Table
3. Grid'dan qator va ustun sonini tanlang (sichqoncha bilan)
4. Bosing — jadval chiqadi

Yo'l 2 — Insert Table:

1. Insert → Table → Insert Table
2. Number of columns: necha ta ustun
3. Number of rows: necha ta qator
4. OK

Yo'l 3 — Draw Table:

1. Insert → Table → Draw Table
2. Sichqoncha bilan jadval chiziqlarini chizing

Word'da maksimum

63 ustun, 32 767 qator — amalda bundan ko'p kerak bo'lmaydi.

3. Jadval ichida harakatlanish

Vazifa	Klavish
Keyingi hujayraga (o'ngga)	Tab
Oldingi hujayraga (chapga)	Shift + Tab
Yuqori/pastki hujayra	Strelka ↑↓
Jadval oxiriga yangi qator qo'shish	Oxirgi hujayrada Tab

4. Hujayralarni belgilash

Vazifa	Yo'l
Bir hujayra	Hujayra ichida bosing
Bir ustun	Ustun yuqorisidan bosing (pastga strelka ko'rsatadi)
Bir qator	Qator chap chetidan bosing
Butun jadval	Yuqori chap burchakdagi belgini bosing (4 strelka)
Bir nechta hujayra	Birinchini bosib, oxirgisigacha sudrang

5. Qator va ustun qo'shish/o'chirish

Qo'shish:

1. Mavjud qator/ustun ichida o'ng tugma
2. Insert → tanlang:
   • Insert Columns to the Left/Right
   • Insert Rows Above/Below

O'chirish:

1. Qator/ustunni belgilang
2. O'ng tugma → Delete → tanlang:
   • Delete Cells
   • Delete Columns
   • Delete Rows
   • Delete Table

6. Hujayrani birlashtirish (Merge)

Bir necha hujayrani bittasiga aylantirish:

1. Birlashtiriladigan hujayralarni belgilang
2. O'ng tugma → Merge Cells
3. Yoki Table Layout → Merge Cells

Avvalgi:           Keyin:
┌───┬───┬───┐     ┌───────────┐
│ A │ B │ C │     │    A B C  │
└───┴───┴───┘     └───────────┘

Ajratish (Split):

• Hujayrada o'ng tugma → Split Cells
• Necha ta qism kerakligini ko'rsating

7. Jadval o'lchamlari

Ustun kengligi

Yo'l 1 — Sudrash:

• Ustunlar orasidagi chiziqqa sichqoncha qo'ying
• Kursor o'zgaradi (chap-o'ng strelka)
• Sudrang

Yo'l 2 — Aniq qiymat:

1. Ustunni belgilang
2. Table Layout → Width → qiymat yozing

AutoFit (avtomatik moslash):

• Table Layout → AutoFit:
  • AutoFit Contents — mazmunga moslash
  • AutoFit Window — oynaga moslash
  • Fixed Column Width — qotirib qo'yish

Qator balandligi

Xuddi shu yo'l — qator chiziqlarini yuqori/past sudrang yoki Table Layout → Height.

8. Jadval ko'rinishi (Styles)

Tayyor uslublar — jadvalni bir bosishda chiroyli qilish.

1. Jadval ichida bosing
2. Table Design yorlig'i
3. Table Styles galereyasidan uslub tanlang

Tipik uslublar:

• Sodda chiziq
• Ranglar bilan
• Sarlavha rangi alohida
• Har ikkinchi qator boshqa rangda

Sarlavha qatori

Birinchi qator — sarlavha (header row). Bunga alohida rang berish:

Table Design → Header Row checkbox'ni yoqing.

9. Hujayra ichidagi ma'lumotni tekislash

Hujayra ichida matn 9 ta xil joyda turishi mumkin:

┌─────────────┐
│ ↖   ↑   ↗  │
│             │
│ ←   ●   →  │
│             │
│ ↙   ↓   ↘  │
└─────────────┘

1. Hujayrani belgilang
2. Table Layout → Alignment → kerakli holatni tanlang

10. Hujayra rangi va chegarasi

Hujayra foni (Shading)

1. Hujayrani belgilang
2. Table Design → Shading → rang tanlang

Chegara (Borders)

1. Hujayra yoki jadvalni belgilang
2. Table Design → Borders
3. Tanlang: All Borders, No Border, Outside Borders va h.k.

Chiziq turini o'zgartirish:

• Table Design → Border Styles → uslub tanlang
• Yoki Borders and Shading → batafsil sozlash

11. Sahifa o'lchami va oriyentatsiya

Sahifa o'lchami

Layout → Size → tanlang:

O'lcham	Foydalanish
A4 (21 × 29.7 cm)	Standart, rasmiy hujjat
Letter (21.5 × 27.9 cm)	AQSh standarti
A5 (14.8 × 21 cm)	Kichik hujjat, broshyura
A3 (29.7 × 42 cm)	Plakat, katta jadval

Oriyentatsiya (Orientation)

Layout → Orientation:

• Portrait — vertikal (kitob shakli) — standart
• Landscape — gorizontal (keng) — katta jadval uchun

12. Margin (chetlar)

Margin — sahifaning chetidan matnga qadar bo'sh joy.

Layout → Margins → tanlang:

Tur	O'lcham	Qachon
Normal	2.54 cm	Standart
Narrow	1.27 cm	Ko'proq matn
Moderate	2.54 / 1.91 cm	O'rtacha
Wide	5.08 cm	Kitob, ko'p oq joy
Custom	O'zingiz	Aniq sozlash

Rasmiy hujjatlarda

Kursovoy va boshqa rasmiy hujjatlarda chap margin 3 cm, qolganlari 2 cm bo'ladi (chap tomonda muqovalash/tikish uchun joy qoldiriladi).

13. Header va Footer (kolontitul)

Header — har sahifaning yuqorisida ko'rinadigan joy.

Footer — har sahifaning pastida ko'rinadigan joy.

Bularga avtomatik takrorlanadigan ma'lumotlar yoziladi:

• Hujjat nomi
• Muallif ismi
• Sana
• Sahifa raqami
• Kompaniya logosi

14. Header qo'shish

1. Insert → Header → uslubni tanlang (yoki "Edit Header")
2. Kursor Header maydoniga o'tadi
3. Kerakli matnni yozing
4. Close Header and Footer tugmasi yoki tashqi qismga ikki marta bosish — chiqib ketish

15. Footer qo'shish

Xuddi Header'ga o'xshash:

1. Insert → Footer → uslubni tanlang
2. Matn yozing
3. Chiqib keting

16. Sahifa raqami qo'shish

1. Insert → Page Number → joyni tanlang:

   • Top of Page (yuqori)
   • Bottom of Page (past)
   • Page Margins
   • Current Position

2. Format tanlang:

   • Oddiy: 1, 2, 3
   • "Page 1 of 10"
   • Rim raqami: I, II, III

Birinchi sahifada raqam yo'q

Header & Footer → Different First Page ni yoqing.

Birinchi sahifa (titul) raqamsiz, qolganlarida raqam chiqadi.

17. Sahifa o'zgartirish (Page Break)

Yangi sahifani majburiy boshlash:

• Ctrl + Enter (eng tezi)
• Yoki Insert → Page Break
• Yoki Layout → Breaks → Page

Enter Enter Enter bilan emas

Yangi sahifa uchun bir nechta Enter bosmang. Matn o'zgarsa — sahifa tashqariga chiqib ketadi.

Faqat Ctrl + Enter ishlating.

18. Section Break (bo'lim ajratish)

Hujjatni bo'limlarga ajratish — har bir bo'limda alohida margin, oriyentatsiya yoki sahifa raqami bo'lishi mumkin.

Layout → Breaks → Section Breaks:

• Next Page — yangi sahifada yangi bo'lim
• Continuous — shu sahifada davom

Misol: kursovoyning mundarija qismi portrait, lekin jadval qismi landscape bo'lsin — Section Break bilan.

Darsdagi topshiriqlar

Topshiriq 1 — Talabalar ro'yxati

Yangi hujjat. Quyidagi jadvalni yarating:

№	Ism Familiya	Yosh	Yo'nalish	Telefon
1	Akmal Karimov	22	Mobile	+998 90 ...
2	Aziza Yusupova	19	Backend	+998 91 ...
3	Botir Toshev	25	Game	+998 93 ...
4	Dilshod Aliyev	21	Mobile	+998 94 ...
5	Eldor Sobirov	23	Backend	+998 95 ...

Formatlash:

• Sarlavha qator: Bold, fon rangi: och ko'k
• Hammasi: Calibri 11
• Border: All borders
• Hujayralar tekislashi: Center

Saqlang: 1-talabalar.docx

Topshiriq 2 — Dars jadvali

Haftalik dars jadvali yarating (6 ustun: kun + 5 ta vaqt):

┌───────────┬─────────┬─────────┬─────────┬─────────┬─────────┐
│ Vaqt      │ Dush.   │ Sesh.   │ Chor.   │ Pay.    │ Juma    │
├───────────┼─────────┼─────────┼─────────┼─────────┼─────────┤
│ 9:00-10:30│ Word    │ Excel   │ Word    │ Excel   │ Word    │
│10:45-12:15│ Excel   │ Word    │ Excel   │ Word    │ Excel   │
│13:00-14:30│ Amaliyot│ Amaliyot│ Amaliyot│ Amaliyot│ Imtihon │
└───────────┴─────────┴─────────┴─────────┴─────────┴─────────┘

• Birinchi ustun va birinchi qator: Bold
• Word darslar: sariq fon
• Excel darslar: yashil fon
• Amaliyot: kulrang fon
• Imtihon: qizil fon

Saqlang: 2-dars-jadvali.docx

Topshiriq 3 — Hujayralarni birlashtirish

3 qator × 4 ustunlik jadval yarating. Quyidagi tarzda hujayralarni birlashtiring:

┌──────────────────────────────────────┐  <- 4 ta hujayra birlashtirilgan
│           SARLAVHA                    │
├──────────────┬───────────────────────┤  <- 2 va 2 hujayra
│ Chap qism    │     O'ng qism          │
├──────┬───────┼──────┬────────────────┤  <- har biri alohida
│  1   │  2    │  3   │  4              │
└──────┴───────┴──────┴────────────────┘

Saqlang: 3-merged-jadval.docx

Topshiriq 4 — Sahifa sozlamalari

Yangi hujjat:

• O'lcham: A4
• Oriyentatsiya: Portrait
• Margins: Custom — chap 3 cm, qolganlari 2 cm

Quyidagilarni yozing:

• Sarlavha (markaz, 24 pt, Bold): "Kursovoy ishi"
• Bir paragraf matn

Ctrl + Enter bilan yangi sahifa

• Sarlavha (16 pt): "1-bob"
• 2 paragraf

Yana Ctrl + Enter — uchinchi sahifa.

Saqlang: 4-sahifalar.docx

Topshiriq 5 — Header va Footer

Oldingi 4-sahifalar.docx hujjatga:

Header (yuqori):

• Chap tomonda: "Kursovoy — 2026"
• O'ng tomonda: ismingiz

Footer (past):

• Markaz: sahifa raqami

Different First Page yoqing — birinchi sahifada Header va sahifa raqami chiqmasin.

Saqlang: 5-header-footer.docx

Topshiriq 6 — Murakkab hujjat

Quyidagilarni birga ishlatib hujjat yarating:

SAHIFA 1 (titul)
├─ Sarlavha
├─ Talaba ismi
└─ Sana

[Ctrl + Enter]

SAHIFA 2
├─ Mundarija (numbered list)

[Ctrl + Enter]

SAHIFA 3
├─ "1-bob" sarlavhasi
├─ Matn (Justify, 1.5)
├─ Bullet list (5 ta narsa)
├─ Rasm (Wrap: Square, kenglik 8 cm)
└─ Caption ("Rasm 1: ...")

[Ctrl + Enter]

SAHIFA 4
├─ "2-bob" sarlavhasi
└─ Jadval (5 qator × 4 ustun, styled)

Hammasiga:

• Header: hujjat nomi
• Footer: sahifa raqami (faqat 2-sahifadan)
• Margins: chap 3 cm, qolgan 2 cm

Saqlang: 6-murakkab.docx

Asosiy tushunchalar (lug'at)

Termin	Qisqacha izoh
Table	Jadval
Row	Qator (gorizontal)
Column	Ustun (vertikal)
Cell	Hujayra (bitta katak)
Merge Cells	Hujayralarni birlashtirish
Split Cells	Hujayrani ajratish
AutoFit	Avtomatik moslash
Header	Sahifa yuqorisidagi takrorlanadigan joy
Footer	Sahifa pastidagi takrorlanadigan joy
Page Number	Sahifa raqami
Margin	Sahifa cheti
Orientation	Sahifa joylashuvi (Portrait/Landscape)
Page Break	Yangi sahifa boshlash (Ctrl + Enter)
Section Break	Bo'lim ajratish

Keyingi dars

6-dars: Word — professional hujjat (mundarija, PDF) →