5-dars: ChatGPT, Claude, Gemini — foydalanish

Dars haqida

Davomiyligi: 90 daqiqa Maqsad: Talaba ChatGPT, Claude va Gemini'da akkaunt yarata olishi, asosiy interfeyslarini bilishi, har birining kuchli tomonlarini va bepul vs pulli versiyalar farqini tushunishi kerak.

1. Asosiy LLM platformalari taqqoslash

Vosita	Yaratuvchi	Bepul	Pulli	Asosiy plus
ChatGPT	OpenAI	GPT-4o (cheklangan)	$20/oy Plus	Eng mashhur, ko'p funksiya, GPT'lar
Claude	Anthropic	Sonnet (cheklangan)	$20/oy Pro	Uzun matn, dasturlash, ehtiyotkor
Gemini	Google	Gemini 2.5 Flash	$20/oy Advanced	Google bilan integratsiya, internet
Grok	xAI	Cheklangan	X Premium	X (Twitter) bilan, real-time
DeepSeek	DeepSeek	Bepul, deyarli cheksiz	—	Kuchli model, bepul

Tavsiya

Boshlovchi uchun:

1. ChatGPT — birinchi tanish bo'lish
2. Claude — uzun matn, kod yozish
3. Gemini — Google'dagi ishlar uchun

Hamma 3 tasini sinab ko'ring, har birining kuchli tomoni bor.

2. ChatGPT — akkaunt yaratish

Sayt: chatgpt.com

Qadamlar

1. Saytga kiring
2. Sign up tugmasini bosing
3. Email yoki Google/Microsoft/Apple akkaunti orqali ro'yxatdan o'ting
4. Telefon raqamini kiriting (SMS bilan tasdiqlash)
5. Ism kiriting
6. Tug'ilgan sanani kiriting (13+)
7. Tayyor — ChatGPT'da gaplashing!

O'zbekistondan

O'zbekistondan ro'yxatdan o'tish: ba'zan telefon raqamini tasdiqlashda muammo chiqishi mumkin. Bunday holda VPN yoki virtual raqam xizmati yordam beradi.

3. ChatGPT interfeysi

Asosiy elementlar

• New chat — yangi suhbat boshlash
• Send — savol jo'natish (yoki Enter)
• Shift + Enter — yangi qator (savolni jo'natmasdan)
• Stop — javobni to'xtatish (juda uzun bo'lsa)
• Regenerate — javobni qayta olish
• Edit — savolingizni o'zgartirish

Modellar (Plus uchun)

Model	Foydasi
GPT-4o	Asosiy, multimodal (matn + rasm)
GPT-4o mini	Tezroq, arzonroq
o1, o1-mini	Chuqur fikrlash uchun (matematika, mantiq)
GPT-5	Eng yangi (chiqishi bilan)

4. ChatGPT bilan birinchi suhbat

Sodda savollar bilan boshlang:

Siz: Salom! Sen kimsan?

ChatGPT: Salom! Men — ChatGPT, OpenAI yaratgan AI yordamchi.
Sizga turli mavzularda yordam bera olaman — savollarga
javob berishdan tortib, matn yozishgacha. Sizga nimada
yordam berishim kerak?

Real foydali savol:

Siz: Toshkent shahri haqida qisqacha aytib bering.

ChatGPT: [batafsil javob]

Davomiy suhbat

ChatGPT avvalgi savollarni eslab qoladi (bitta chat ichida):

Siz: Toshkent qaysi davlatda?
ChatGPT: O'zbekistonda.

Siz: Aholisi qancha?
ChatGPT: [Toshkentdagi aholini taxminan beradi]

"Aholisi qancha?" — kontekstdan ChatGPT Toshkent haqida ekanini biladi.

Yangi mavzu — yangi chat

Boshqa mavzuga o'tayotganda — New Chat bosing. Avvalgi mavzu yangi suhbatga aralashmasin.

5. ChatGPT funksiyalari

Custom Instructions

Har gal o'zingiz haqida aytib bermaslik uchun — Settings → Personalization → Custom Instructions:

• "Men kimman?" (kasb, qiziqishlar)
• "Javoblar qanday bo'lishi kerak?" (rasmiy/oddiy, qisqa/uzun)

ChatGPT har suhbatda shu ma'lumotni hisobga oladi.

Memory

ChatGPT yangi versiyalarida memory funksiyasi bor — sizning ma'lumotni doim eslab qoladi.

Misol: bir marta "Men dasturchiman" desangiz — har keyingi suhbatda buni biladi.

Settings → Personalization → Memory → Yoqing/o'chiring.

Custom GPTs (Plus uchun)

Maxsus vazifa uchun o'z GPT'ingizni yaratish:

1. Explore GPTs tugmasini bosing
2. Create a GPT → savol-javob bilan yaratish
3. Yoki boshqa odamlarning GPT'larini ishlatish:
   • DALL-E (rasm yaratish)
   • Code Interpreter (kod ishlatish)
   • Writing assistant (yozish yordamchisi)

File Upload

Faylni yuklab tahlil qilish (Plus'da yaxshiroq):

• PDF, Word, Excel, rasm, kod fayllari
• ChatGPT faylni o'qiydi va savollarga javob beradi

Misol: PDF kitobni yuklab — "Qisqacha aytib bering" deyish mumkin.

DALL-E (rasm)

ChatGPT ichida DALL-E rasm yaratuvchi:

Siz: 1980-yillardagi Toshkent ko'chasi rasmini chizib bering, retro uslub.

ChatGPT: [rasm yaratadi]

Bepulda kuniga 2 ta rasm, Plus'da — 50+ kuniga.

Web Search

ChatGPT yangi modellar — internetdan ma'lumot olishi mumkin.

Real-time ma'lumot: bugungi yangiliklar, kurs, ob-havo va h.k.

6. Claude — akkaunt yaratish

Sayt: claude.ai

1. Saytga kiring → Sign up
2. Email + telefon raqami
3. Tasdiqlash kodi
4. Tayyor

Claude va O'zbekiston

Agar ro'yxatdan o'tishda hudud cheklovi chiqsa — VPN ishlatib ko'ring. Ko'p hollarda to'g'ridan-to'g'ri ham ishlaydi.

7. Claude interfeysi

ChatGPT'ga juda o'xshash:

• Chap tomon — eski chatlar
• Markaz — hozirgi suhbat
• Past — savol input
• Yuqori — model tanlash

Claude modellari

Model	Foydasi
Claude Sonnet	Asosiy, eng ko'p ishlatiladi
Claude Opus	Eng kuchli, murakkab vazifa uchun
Claude Haiku	Tezkor va arzon

Claude'ning kuchli tomonlari

1. Uzun matn — 200K token (~150,000 so'z) bir suhbatda
2. Dasturlash — kod yozish, debug
3. Tahlil — uzun hujjatni tushunish
4. Aniq fikrlash — kamroq hallucinate qiladi
5. Ehtiyotkor — xavfli/zararli savollarga javob bermaydi

Projects (Claude'da)

Claude'da Projects — guruhlangan suhbatlar:

• Loyiha uchun maxsus context yuklash
• Hamma chatlar shu kontekstni ko'radi

Misol: "Web dasturlash kursi" projectiga — kurs dasturini yuklash. Endi har chatda Claude shu dasturni biladi.

8. Gemini — akkaunt yaratish

Sayt: gemini.google.com

Google akkaunti bilan avtomatik ishlaydi — alohida ro'yxatdan o'tish kerak emas.

9. Gemini interfeysi va kuchi

ChatGPT/Claude'ga o'xshash.

Gemini modellari (2026)

Model	Foydasi
Gemini 2.5 Flash	Tezkor, bepul
Gemini 2.5 Pro	Kuchli, Advanced obuna
Gemini Ultra	Eng kuchli

Gemini'ning kuchli tomonlari

1. Google bilan integratsiya:

   • Gmail — emaillarni tahlil
   • Drive — hujjatlarni o'qish
   • Calendar — yig'ilishlar tahlili
   • Docs — yozishga yordam

2. Internet — real-time qidiruv (sukut bo'yicha ishlatiladi)

3. Rasm va video tahlili — YouTube videoni tahlil qilish mumkin

4. Multimodal — rasm, video, audio birga

Gemini in Workspace

Pulli Google Workspace uchun — Gmail, Docs, Slides, Sheets'da avtomatik Gemini integratsiyasi.

10. Qaysi vositani qachon ishlatish?

Vazifa	Eng yaxshi
Sodda savol-javob	ChatGPT, Claude, Gemini — barchasi
Uzun matn yozish (5000+ so'z)	Claude
Rasm yaratish	ChatGPT (DALL-E) yoki Midjourney
Kod yozish	Claude yoki ChatGPT
Internet'dan real-time ma'lumot	Gemini yoki ChatGPT (search)
Google Drive/Gmail bilan ishlash	Gemini
Hujjat tahlili	Claude yoki ChatGPT (file upload)
Tarjima	Hammasi (DeepL ham yaxshi)
Ijodiy ish (insho, hikoya)	Claude (ko'pchilik fikr)
Murakkab matematika/mantiq	ChatGPT o1 yoki Claude

11. Pul va cheklovlar

Bepul versiyalar (2026)

Vosita	Bepulda nima bor
ChatGPT Free	GPT-4o (cheklangan), 3 soatda ~10 ta savol
Claude Free	Sonnet, kuniga ~25 ta savol
Gemini Free	2.5 Flash, cheksiz
DeepSeek	Kuchli model, deyarli cheksiz

Pulli versiyalar

Vosita	Narxi	Plus
ChatGPT Plus	$20/oy	GPT-4o cheksiz, DALL-E, GPTs, file upload
ChatGPT Pro	$200/oy	o1 cheksiz, kuchli model
Claude Pro	$20/oy	Cheksiz, Opus, Projects
Gemini Advanced	$20/oy	2.5 Pro, kengaytirilgan

Boshlovchi uchun

Bepul versiyalar yetadi. Kuniga 15–20 ta savol — talaba uchun ko'p. Pulli — agar kunlik ish uchun ishlatsangiz (kontent yaratuvchi, dasturchi).

12. AI'dan yaxshi javob olish — asosiy qoidalar

(Prompt engineering — keyingi darsda batafsil. Hozir asoslar.)

1. Aniq bo'ling

Yomon: "Insho yoz"

Yaxshi: "1000 so'zli insho yoz, mavzu — 'AI talabalar uchun foydasi'. Akademik stilda, 5 ta paragraf, har biri bir asosiy fikr atrofida."

2. Kontekst bering

Yomon: "Email yoz"

Yaxshi: "Men dasturchiman. Ish beruvchiga rasmiy email yozmoqchiman, lavozim — Junior JavaScript Developer. Mening tajriba 1 yil."

3. Format ko'rsating

Yomon: "Talabalar haqida ma'lumot ber"

Yaxshi: "Talabalar uchun jadval shaklida ma'lumot ber. Ustunlar: Ism, Yosh, Yo'nalish, Reyting."

4. Misol bering

Yomon: "Yumshoq, do'stona maktub yoz"

Yaxshi: "Yumshoq, do'stona maktub yoz. Misol uslub: 'Salom Akmal, qanday ishlar? Anchadan beri ko'rishmadik, juda yo'qladim. Bu xat orqali tushlikka taklif qilmoqchiman...'"

5. Aniq vazifa

Yomon: "Bu yaxshimi?"

Yaxshi: "Quyidagi rezyume matnini tahlil qiling. Yaxshi tomonlari, zaif joylari va aniq tavsiyalar bering."

Darsdagi topshiriqlar

Topshiriq 1 — Akkaunt yarating

Quyidagi 3 ta AI uchun bepul akkaunt yarating:

1. ChatGPT — chatgpt.com
2. Claude — claude.ai
3. Gemini — gemini.google.com

Har birida birinchi savol: "Salom! Sen kimsan?"

Javoblar farqini daftarga yozing.

Eslatma: O'zbekistondan ba'zilariga VPN kerak bo'lishi mumkin. Agar muammo bo'lsa — DeepSeek (chat.deepseek.com) yoki Grok (x.com Twitter ichida) ham ishlatish mumkin.

Topshiriq 2 — Bir savol — 3 ta AI

Bitta savol har 3 ta AI'ga bering va javoblarni taqqoslang:

"Microsoft Excel'da SUM va SUMIF funksiyalari farqini 3 jumlada tushuntiring."

Daftarga jadval shaklida yozing:

AI	Javobning sifati (1-10)	Tushunarli (1-10)	Aniqlik (1-10)
ChatGPT
Claude
Gemini

Qaysi javob eng yaxshi?

Topshiriq 3 — Davomiy suhbat

ChatGPT'da:

1. "Toshkent shahri haqida 3 jumla ayting"
2. (Davomi) "Aholisi qancha?"
3. (Davomi) "Eng mashhur joylari?"
4. (Davomi) "Eng yaxshi ovqat qaysi?"
5. (Davomi) "Bu hammasini qisqa insho sifatida yozib bering."

ChatGPT konteksti saqlab qolyaptimi? Birinchi savoldagi mavzu (Toshkent) hammasiga ta'sir qilyaptimi?

Topshiriq 4 — Custom Instructions

ChatGPT'da Settings → Personalization → Custom Instructions'ga kiring.

Quyidagilarni yozing:

"What would you like ChatGPT to know about you?"

Men [ismingiz], [yoshingiz] yoshda. O'zbekistondaman.
[Sizning kasbingiz / talabaligingiz].
[Sizning qiziqishlaringiz].
[O'zbek tilida gaplashaman].

"How would you like ChatGPT to respond?"

- O'zbek tilida javob bering.
- Rasmiy bo'lmagan, do'stona stilda.
- Aniq misollar bilan.
- Iloji bo'lsa ro'yxat shaklida.

Yangi suhbat ochib sinab ko'ring — ChatGPT yangi sozlamalarga rioya qilyaptimi?

Topshiriq 5 — File Upload

ChatGPT (yoki Claude)'ga PDF fayl yuklang (oldingi darsdagi Word'da yaratgan PDF).

Quyidagi savollarni bering:

1. "Bu hujjatni 3 jumlada xulosa qiling"
2. "Asosiy fikrlar nima?"
3. "[Biror so'zni] qaysi sahifada ko'rganingizni ayting"

AI faylni qanday tahlil qildi?

Topshiriq 6 — Aniqlik mashqi

ChatGPT'ga uchta versiya xat yozdiring — har biri har xil aniqlik darajasida:

1-versiya (umumiy): "Email yoz"

2-versiya (biroz aniqroq): "Ish beruvchiga email yoz"

3-versiya (juda aniq): "Men dasturchiman. 'TechCorp' kompaniyasining HR menejeri Aziza Karimova'ga email yozaman. Lavozim — Junior JavaScript Developer. Mening 1 yil tajribam bor. Maktub: salomlashish, o'zim haqida 3 jumla, lavozimga qiziqishim, tajribadagi 2 ta loyiha, intervyuga taklif so'rash, imzo. Stil — rasmiy lekin issiq."

Uchala javobni taqqoslang. Aniqlik javob sifatiga qanday ta'sir qiladi?

Topshiriq 7 — DALL-E bilan rasm

ChatGPT'da (DALL-E orqali) 5 ta rasm yarating:

1. "Toshkent ko'chasi, retro 1980-yillar stilida"
2. "Bola Excel jadvali oldida o'tirgan, kulgili"
3. "Robot va inson birga ishlamoqda, futuristik"
4. "Tog' manzarasi, naqshli stilda (Studio Ghibli stili)"
5. (O'zingizning g'oyangiz)

Har rasmni Drive'ga yuklang va promptni daftarga yozing.

Asosiy tushunchalar (lug'at)

Termin	Qisqacha izoh
ChatGPT	OpenAI'ning chat AI'i
Claude	Anthropic'ning AI'i
Gemini	Google'ning AI'i
Grok	xAI (Musk)'ning AI'i
DeepSeek	DeepSeek (Xitoy) bepul AI
Model	AI'ning versiyasi (GPT-4o, Claude Sonnet va h.k.)
Custom Instructions	Doimiy ko'rsatmalar
Memory	AI'ning sizni eslab qolishi
Custom GPT	O'zingizning maxsus GPT
File upload	Fayl yuklab tahlil qilish
DALL-E	OpenAI'ning rasm yaratuvchisi
Web search	AI internetdan ma'lumot olishi
Token	AI'ning ma'lumot birligi
Context window	Bir chatda eslab qolish hajmi
Free vs Pro/Plus	Bepul vs pulli versiya

Keyingi dars

6-dars: Prompt Engineering asoslari →